Trong khuôn khổ học phần Quản lý Môi trường, Khoa Kinh tế Phát triển tổ chức buổi chia sẻ chuyên đề với ThS. Vũ Văn Khoát, xoay quanh chủ đề “Hệ thống giao thông và môi trường trong quản lý di sản”. Đây là vấn đề đang thu hút sự quan tâm khi nhiều di sản tại Việt Nam đối mặt với ô nhiễm, quá tải và xâm lấn trong quá trình khai thác kinh tế.

1. Áp lực môi trường từ phát triển du lịch và giao thông

Thầy Khoát mở đầu bằng việc chỉ ra các dạng tác động tiêu cực từ hoạt động tham quan di sản:

• Ô nhiễm không khí và tiếng ồn do phương tiện cơ giới
• Gia tăng rác thải, suy giảm chất lượng nước
• Xâm lấn cảnh quan khi mở đường vào vùng lõi
• Sức ép quá tải lên hệ sinh thái, đặc biệt các khu di sản thiên nhiên

Tình trạng này không chỉ xảy ra tại Việt Nam mà còn xuất hiện ở nhiều nơi trên thế giới, do mô hình du lịch đại chúng (mass tourism) tăng trưởng quá nhanh.

2. Giao thông như một yếu tố môi trường – không chỉ là hạ tầng

Từ góc nhìn của quản lý môi trường, thầy cho rằng hệ thống giao thông cần được xem là một yếu tố môi trường vì nó quyết định mức độ tiếp cận, mật độ du khách và nhu cầu dịch vụ hỗ trợ.

Nếu giao thông không được kiểm soát, các hệ lụy môi trường sẽ lớn hơn cả khả năng phục hồi tự nhiên của di sản.

3. Bài học môi trường từ các mô hình quốc tế

Trong bài chia sẻ, thầy Khoát phân tích các mô hình đã cân bằng tốt giữa giao thông và bảo tồn:

• Kyoto: kiểm soát khí thải bằng việc giảm xe cá nhân;
• Venice: chuyển sang thuyền điện để giảm ô nhiễm nguồn nước;
• Tràng An: phân luồng thuyền, hạn chế số lượng để giảm tác động sinh thái;
• Hội An: tổ chức phố đi bộ và xe đạp giúp giảm phát thải, tạo không gian du lịch bền vững.

Những trường hợp này cho thấy các giải pháp môi trường luôn cần song hành với quy hoạch giao thông, thay vì xử lý hậu quả.

4. Định hướng quản lý môi trường tại các di sản Việt Nam

Đối với Việt Nam, thầy Khoát nhấn mạnh 5 định hướng:

1. Quy hoạch giao thông bền vững: hạn chế xe lớn, phát triển giao thông xanh như xe điện, xe đạp.
2. Kiểm soát sức chứa (carrying capacity): quản lý lượng khách tương ứng với khả năng chịu tải của môi trường.
3. Công nghệ giám sát: ví dụ camera, bản đồ số, vé điện tử.
4. Quản lý rủi ro môi trường: ngập lụt, xói mòn, ô nhiễm từ hoạt động du lịch.
5. Chia sẻ lợi ích và nâng cao nhận thức cộng đồng: cộng đồng địa phương là lực lượng quan trọng trong gìn giữ môi trường.

5. Giá trị đối với sinh viên Quản lý Môi trường

Buổi chia sẻ giúp sinh viên nhìn rõ mối liên hệ giữa hạ tầng giao thông và sức khỏe của môi trường di sản – điều thường bị tách rời trong các nghiên cứu truyền thống.

Thông qua các mô hình cụ thể và phân tích nguyên nhân – tác động – giải pháp, thầy Khoát giúp sinh viên củng cố tư duy hệ thống khi tiếp cận các vấn đề môi trường phức tạp, đặc biệt trong bối cảnh áp lực du lịch ngày càng tăng.